Duizend mensen die witte katoenen onderbroeken in de grond stoppen, twee maanden wachten en ze daarna weer opgraven. Het klinkt als een weddenschap die uit de hand liep, maar het is echt onderzoek — en het leverde deze week een prijs op. Volgens de NOS won de Nederlandse hoogleraar Marcel van der Heijden, verbonden aan de Universiteit van Zürich, samen met drie collega's een Ig Nobelprijs in de categorie bodemwetenschap.
Waarom onderbroeken?
Omdat katoen eet-baar is. Voor bodemleven dan. Ruim tweeduizend identieke onderbroeken gingen de grond in; vrijwilligers groeven ze na twee maanden op, fotografeerden wat er nog van over was en stuurden bodemmonsters naar het lab. Was je onderbroek grotendeels weggevreten? Dan zit er veel leven in je grond. Bleef hij netjes heel, dan is er weinig aan de hand onder je gras — en niet in de goede zin.
Het mooie is dat het werkt: het grootste deel van de begraven onderbroeken bleek na twee maanden afgebroken door micro-organismen, wat op een gezonde bodem duidt. En het is een meting die iedereen thuis kan doen, zonder laboratorium. Dat is precies het soort onderzoek waar de Ig Nobelprijs voor bedoeld is. De ceremonie vond dit jaar voor het eerst niet in de Verenigde Staten plaats, maar in Zürich.
"Eerst lachen, dan nadenken"
De Ig Nobelprijs heeft één criterium, en dat is meteen het beste criterium dat wij kennen: onderzoek dat je eerst laat lachen en daarna laat nadenken. Niet grappig-en-verder-niks, en niet serieus-maar-saai. Allebei, in die volgorde.
Zet daar eens een cadeau naast. De cadeaus die mensen jaren later nog noemen, doen precies hetzelfde. Er zit een grap in, een knipoog, iets waar je om moet lachen als het papier eraf gaat. En daarna blijkt het ergens over te gaan: over een grapje dat jullie samen hebben, over iets waar iemand het al maanden over heeft, over iets wat diegene zelf nooit zou kopen.
Wat níet werkt, is een cadeau dat op één van beide helften blijft steken. Alleen lachen is een fopcadeau dat over twee weken in de kringloopdoos ligt. Alleen nadenken is die bon voor een cursus die iemand "eigenlijk wel zou moeten volgen". Onderzoek dat we eerder bespraken liet niet voor niets zien hoe vaak cadeaus hun doel missen.
De cadeautest in drie vragen
Wil je 'm toepassen bij het volgende verjaardagscadeau? Loop deze drie langs.
- Moet iemand er even om grinniken? Dat mag klein zijn: een verwijzing naar een verhaal van vorig jaar, een absurd detail, de verpakking. Zonder dat is het een aankoop, geen cadeau.
- Blijft het daarna staan? Kun je uitleggen waaróm je dit voor deze persoon koos, dan zit je goed. Kun je dat niet, dan is het waarschijnlijk een grap zonder bodem.
- Wíl diegene het ook echt? Dit is de saaiste vraag en de belangrijkste. De helft van alle miskleunen komt doordat de gever iets leuk vond, niet de ontvanger.
Die derde vraag is precies waarom een verlanglijstje geen fantasieloze oplossing is, maar juist ruimte máákt voor de eerste twee. Als de basis vaststaat — de goede maat, het juiste kleurtje, dat ene boek dat nog ontbreekt — dan kun je daar rustig een grap omheen bouwen zonder dat het cadeau mislukt.
En ondertussen: hoe zit het met jouw tuin?
Het onderbroekenonderzoek is trouwens geen loze grap voor thuis. September is de maand waarin veel mensen hun tuin weer aanraken: bladeren, compost, bloembollen die nu de grond in moeten. Een gezonde bodem doet daar meer voor je voorjaar dan welke plantenvoeding ook. En als je 'm wilt testen: je weet nu hoe. Één oude katoenen onderbroek, twee maanden geduld.
Ben je toch in de tuin bezig, dan liggen de cadeau-ideeën voor het oprapen — kijk eens bij onze cadeaus voor moestuinierders.
Wat je hiermee doet
Niets, misschien. Maar de volgende keer dat je voor een schap staat en denkt "dit is wel grappig", stel dan die tweede vraag erbij: en waar gaat het over? Blijft je antwoord hangen, dan heb je beet.
En wil je zelf gevonden worden door de mensen die iets voor jóu zoeken: zet je wensen op een gratis verlanglijstje. Delen kan met één link, een account is niet nodig — en de grap eromheen mag je met een gerust hart aan de gever overlaten. Meer van dit soort weetjes lees je in verrassende weetjes over verlanglijstjes.
