Wij zijn bij Vlijstje nogal fan van verlanglijstjes — dat zal niemand verbazen. Maar wist je dat het lijstje een verrassend rijke geschiedenis heeft, van middeleeuwse schoentjes tot een Amerikaans warenhuis dat er in 1924 een systeem van maakte? En dat de wetenschap inmiddels heeft uitgezocht wie er gelijk heeft in de eeuwige discussie "verrassen of gewoon vragen wat iemand wil"? Zeven weetjes om mee te schitteren op je volgende verjaardagsfeestje.
1. De huwelijkslijst is uitgevonden tegen dubbele cadeaus
De eerste officiële cadeaulijst ter wereld ontstond in 1924, toen het Amerikaanse warenhuis Marshall Field's in Chicago een "bridal registry" begon. Aanstaande bruidsparen konden er hun gewenste servies-, zilver- en kristalpatronen laten registreren, zodat gasten niet allemaal met hetzelfde aan kwamen zetten. Het probleem dat het lijstje moest oplossen? Precies hetzelfde als nu, honderd jaar later: dubbele cadeaus. Sommige dingen veranderen nooit.
2. De schoen zetten is al eeuwen oud
Het oudste Nederlandse "verlanglijstje" is misschien wel de schoen. De eerste verhalen over schoen zetten stammen al uit de vijftiende eeuw: arme kinderen zetten hun schoen in de kerk, en rijkere stadsgenoten vulden die met geld en lekkers dat daarna werd verdeeld. Pas later verhuisde de schoen naar de schoorsteen thuis — inclusief wortel voor het paard, de middeleeuwse voorloper van "iets kleins erbij voor de bezorger".
3. Santa Claus is gewoon Sinterklaas met een accent
De Amerikaanse Kerstman dankt zijn naam aan óns feest: "Santa Claus" is een verbastering van "Sinterklaas", meegenomen door Nederlandse kolonisten naar Nieuw-Amsterdam — het huidige New York. Elk kind dat in december een wishlist naar de North Pole stuurt, doet dus eigenlijk iets heel Nederlands.
4. De Kerstman heeft een officiële postcode (en schrijft terug)
Over brieven gesproken: in Canada heeft de Kerstman van de nationale post een eigen officiële postcode gekregen: H0H 0H0 — spreek uit: "ho ho ho". Brieven aan Santa Claus, North Pole, worden er door een leger vrijwilligers van Canada Post daadwerkelijk beantwoord, in tientallen talen. Het bewijs dat een goed verstuurd verlanglijstje zelden onbeantwoord blijft.
5. De wetenschap zegt: gewoon vragen wat iemand wil
De eeuwige twijfel — is een cadeau van een lijstje niet onpersoonlijk? Onderzoekers Francesca Gino (Harvard) en Francis Flynn (Stanford) zochten het uit in een serie studies, gepubliceerd in het Journal of Experimental Social Psychology (2011). De uitkomst: ontvangers waarderen cadeaus die ze zelf gevraagd hebben aantoonbaar méér dan verrassingen — terwijl gevers hardnekkig denken dat het niks uitmaakt. Hun letterlijke advies: besteed aandacht aan wensenlijstjes en expliciete verzoeken. Wij konden het niet beter zeggen.
6. De eerste elektronische cadeaulijst verscheen in 1993
Lang vóór webshops en apps introduceerde de Amerikaanse winkelketen Target in 1993 de eerste elektronische zelfscan-cadeaulijst: met een scanner liep je door de winkel en piepte je je wensen bij elkaar. Dertig jaar later doe je hetzelfde vanaf de bank, met elke webshop ter wereld binnen handbereik — het scannen hebben we vervangen door een linkje plakken.
7. Minder maar raker: dat willen we eigenlijk allemaal
Tot slot een cijfer om over na te denken: uit onderzoek van Milieu Centraal blijkt dat maar liefst 89% van de Nederlanders liever minder cadeaus krijgt waar ze écht blij mee zijn, dan meer cadeaus die niet in de smaak vallen. Toch krijgt 71% geregeld iets dat ongebruikt in de kast belandt. De oplossing voor die mismatch bestaat al — zie weetje 1 en 5: het lijstje. Wie z'n wensen deelt, maakt gevers het leven makkelijk én krijgt waar die echt blij van wordt. Benieuwd hoe je zo'n lijstje slim inzet? Lees ook hoe Nederlanders hun wensenlijstje als bespaartool gebruiken.
Honderd jaar later, nog steeds hetzelfde idee
Van de schoen bij de schoorsteen tot de registry van Marshall Field's: mensen zoeken al eeuwen naar manieren om te vertellen wat ze graag willen krijgen — en gevers naar manieren om raak te geven. Het enige verschil met 1924? Het kost je tegenwoordig dertig seconden. Maak je eigen gratis verlanglijstje, deel 'm met wie je wilt, en niemand hoeft ooit nog te gokken. Een account is niet eens nodig.
