Vandaag begint de Valpreventieweek (28 september tot en met 4 oktober), en de cijfers die daarbij horen zijn niet mis. Vorig jaar kwamen naar schatting 124.000 65-plussers na een val op de spoedeisende hulp terecht, meldt de NOS op basis van cijfers van VeiligheidNL. Dat is gemiddeld één per ruim vier minuten. Het goede nieuws is dat je als familie veel kunt doen om het risico kleiner te maken. Soms zelfs met een cadeau. In dit stuk zetten we op een rij wat er speelt, wat helpt en hoe je het bespreekbaar maakt zonder dat opa of oma zich betutteld voelt.
Wat de cijfers zeggen
In 2024 ging het nog om ongeveer 119.000 SEH-bezoeken na een val, vorig jaar dus om zo'n 124.000. Het aantal valongevallen met ernstig letsel is de afgelopen tien jaar met 16 procent gestegen. Ongeveer een derde van alle 65-plussers valt elk jaar minstens één keer. Dat zijn zo'n miljoen Nederlanders. Gebroken polsen, gebroken heupen en hersenletsel komen het vaakst voor. Een val heeft vaak grote gevolgen, voor de gezondheid en voor hoe zelfstandig iemand daarna nog kan wonen.
Het goede nieuws: je kunt er iets aan doen
De campagne van deze week heet 'Ik sta sterk'. Het ministerie van VWS en VeiligheidNL roepen 65-plussers op om hun valrisico te testen. Dat kan online met de valrisicotest van VeiligheidNL. De test duurt ongeveer drie minuten, is anoniem en je krijgt meteen advies. Een mooie eerste stap: doe hem samen, bijvoorbeeld tijdens het volgende bezoekje of aan de telefoon. Ook in veel gemeenten zijn deze week activiteiten, zoals balanstests en informatiebijeenkomsten.
Wat volgens de huisartsenrichtlijnen op Thuisarts.nl helpt:
- Elke dag bewegen, en daarnaast oefeningen voor balans en kracht. Er bestaan speciale valpreventiecursussen. Via VeiligheidNL vind je er een in de buurt.
- Stevige, platte schoenen, ook in huis. Pantoffels zonder hiel of met een gladde zool geven weinig houvast.
- Medicijnen laten nakijken. Sommige middelen, zoals plaspillen, bloeddrukverlagers, antidepressiva en slaappillen, kunnen de kans op vallen vergroten. Bespreek dat met de huisarts of apotheek.
- De ogen laten controleren, en niet rondlopen met een leesbril of multifocale bril op.
Loop samen eens door het huis
Veel valpartijen gebeuren gewoon in en om het huis, en daar is met een middagje klussen vaak al veel te winnen. Neem bij je volgende bezoek eens deze lijst mee:
- Licht. Zorg voor goed licht, vooral op de trap. Laat 's nachts een lampje branden voor de weg naar de wc.
- Kleedjes en snoeren. Haal losse kleedjes en matjes weg en leg snoeren vast of weg van de looproute.
- Badkamer en wc. Beugels bij het toilet en in de douche geven houvast. Leg een antislipmat in de douche of het bad.
- Drempels en trap. Haal drempels weg of maak ze lager, houd de trap vrij van spullen en zorg dat de traploper goed vastzit.
Het cadeau dat opa en oma overeind houdt
Staat er een verjaardag aan te komen, of Sinterklaas? Dan kun je met een cadeau een handje helpen. Het mooiste cadeau is niet "omdat je oud wordt", maar iets wat het leven makkelijker en prettiger maakt. Een paar ideeën:
- Licht dat vanzelf aangaat. Lampjes met een bewegingssensor in de gang, bij de trap of naast het bed. Dan hoeft niemand 's nachts op de tast naar de wc.
- Goede pantoffels. Een paar stevige sloffen met een dichte hiel en een stroeve zool is een cadeau dat elke dag gebruikt wordt.
- Een beweegcadeau. Een cursus, een strippenkaart voor het zwembad of een danscursus voor twee. Bewegen is het beste medicijn tegen vallen, en samen is het leuker.
- Tijd. Een 'klusmiddagbon' van de kleinkinderen: snoeren wegwerken, kleedjes weghalen, lampen vervangen en daarna samen taart eten. Of een vaste wandeling op zondag.
Bijvoorbeeld deze sensorlampjes. Plak ze in de gang, op de overloop of naast de trap. Ze gaan vanzelf aan als er iemand langsloopt en na een halve minuut weer uit.
Bellatio
± €19,71
Let op: de lampjes werken op AAA-batterijen, en die zitten er niet bij. Doe ze er dus meteen in, zodat opa of oma niet zelf op een krukje hoeft te gaan staan. Met 100 lumen zijn ze bedoeld als oriëntatielicht voor de gang of de trap, niet als vervanging van een gewone lamp.
Maak het bespreekbaar, zonder te betuttelen
Veel ouderen vinden het lastig om over vallen te praten. Het voelt als toegeven dat je ouder wordt. Een paar dingen die helpen:
- Vraag, vertel niet. "Hoe gaat het eigenlijk met de trap?" werkt beter dan "je moet echt die kleedjes weghalen".
- Maak het gewoon. De valrisicotest is voor alle 65-plussers bedoeld, niet alleen voor wie al eens gevallen is. Doe hem samen, dan voelt het niet als een examen.
- Laat ze zelf kiezen. Is er een verjaardag op komst? Vraag opa en oma om zelf een paar praktische wensen op hun lijstje te zetten. Dan krijgen ze wat ze echt willen, en niet drie keer hetzelfde nachtlampje.
Zet het op het lijstje
Een gratis verlanglijstje is voor opa en oma misschien nog wat onwennig, maar ook heel handig. Help ze het samen in te vullen, bijvoorbeeld met stevige sloffen, een beweegcursus of een uitje. Kinderen en kleinkinderen zien dan wat er al gekocht is en je voorkomt dubbele cadeaus. Het lijstje staat in een paar tikken klaar, een account is niet eens nodig. Meer ideeën vind je in onze gidsen met cadeaus voor oma en cadeaus voor opa. En is er sprake van geheugenproblemen? Lees dan ook ons stuk over cadeaus voor iemand met dementie.
