Deze week maakte RTL Nieuws bekend dat het honderden masterscripties van twaalf Nederlandse universiteiten had laten scannen op tekst van chatbots. In 59 procent vond de AI-detector sporen van generatieve AI. In 14 procent kwam volgens de scan meer dan de helft van de tekst uit een chatbot, en 6 procent leek vrijwel helemaal door AI geschreven. Onderwijsminister Rianne Letschert noemde het fraude als een student een scriptie helemaal door AI laat schrijven. (Bron: RTL Nieuws, via Vox/HOP.)
Over een scriptie kun je lang discussiëren. Maar er is nog een tekst die heel veel Nederlanders over een paar weken met angst en beven gaan schrijven: het sinterklaasgedicht. En eerlijk is eerlijk: de kans is groot dat daar dit jaar ook flink wat ChatGPT, Gemini of Claude in zit. Is dat erg? Niet per se. Maar er is wel een verschil tussen een gedicht dat een chatbot voor je schreef, en een gedicht dat jij schreef met een chatbot als hulpje.
Eerst: hoe betrouwbaar is zo'n scan eigenlijk?
Een kleine kanttekening bij het nieuws. RTL gebruikte de detector Pangram en scande per scriptie steeds 3.000 woorden, terwijl een masterscriptie vaak tien- tot twintigduizend woorden telt. Volgens wetenschappers die Vox aanhaalt, is Pangram juist voorzichtig: minder dan de helft van de teksten die helemaal door AI zijn geschreven, wordt ook als zodanig herkend. De echte cijfers kunnen dus hoger liggen. Tegelijk zegt een "AI-spoor" niet alles: een student die een chatbot alleen zijn zinnen laat verbeteren, valt er misschien ook onder.
En dat is precies de vraag bij je sinterklaasgedicht: wat doe je zelf, en wat laat je de computer doen?
Waarom een AI-gedicht vaak niet werkt
Vraag een chatbot om "een sinterklaasgedicht voor mijn zus, ze krijgt een kookboek" en je krijgt binnen vijf seconden twaalf keurig rijmende regels. Het probleem: ze gaan over niemand. Er staat in dat Sint en Piet "eens zaten te denken", dat je zus "graag in de keuken staat" en dat ze "het pakje snel moet openmaken". Dat geldt voor elke zus met een kookboek. De hele familie hoort het meteen.
Want een goed sinterklaasgedicht gaat niet over het cadeau. Het gaat over de ontvanger. Over die keer dat de lasagne in brand vloog. Over het feit dat ze al drie jaar beweert dat ze "binnenkort echt gaat hardlopen". Dat soort dingen weet een chatbot niet. Die weet jij.
Zo gebruik je AI wél slim bij je gedicht
- Begin zelf, met drie anekdotes. Schrijf eerst op papier of in je notities drie dingen die alleen over deze persoon gaan: een gewoonte, een blunder van dit jaar, iets waar de hele familie om lacht. Dat is de kern van je gedicht.
- Gebruik de chatbot als rijmwoordenboek. Zoek je een rijm op "lasagne"? Vraag dan om rijmwoorden, niet om een heel gedicht. Je houdt de regie, de computer doet het puzzelwerk.
- Laat hem je eigen regels verbeteren, niet vervangen. Schrijf een ruwe versie en vraag of het ritme beter kan. Lees de suggesties kritisch: een chatbot maakt er graag iets netjes en braaf van, terwijl een sinterklaasgedicht juist een beetje plagerig mag zijn.
- Lees het hardop. Een gedicht is gemaakt om voor te lezen. Hoor je dat een regel hapert of dat een woord niet bij jou past? Dan hoort de hele kamer dat ook.
- Wees zuinig met privé-informatie. Je hoeft geen achternamen, adressen of gevoelige details over familie of collega's in een chatbot te typen. "Mijn zus" werkt prima, en de rest vul je zelf in.
- Doe het samen met de kinderen. Laat ze de grapjes verzinnen en zoek dan samen naar rijmwoorden, met of zonder chatbot. Kinderen hebben vaak de beste (en meest gemene) ideeën.
En als je het écht niet ziet zitten?
Dan is er niets mis mee om eerlijk te zijn. Een kort gedicht van vier regels dat over de ontvanger gaat, is leuker dan veertig regels die nergens over gaan. En bij een lootjesavond met collega's of vrienden mag het best wat lichter: dan lacht iedereen ook om een gedicht dat stiekem een beetje rammelt. Organiseer je de avond nog? Dan kun je bij ons ook online lootjes trekken.
Het halve werk: weten wat er in het pakje zit
Het makkelijkste gedicht schrijf je als je weet wat de ander graag wil, en waarom. Staat er "een kookboek van Ottolenghi" op het lijstje van je zus? Dan heb je meteen je onderwerp, en weet je ook dat het geen saai cadeau wordt. Zorg dus dat iedereen in de familie op tijd een sinterklaaslijstje maakt. Kinderen kunnen hun wensen sinds kort zelf inspreken bij Victor. Nog geen idee wat je zelf wilt? In ons stuk met slimme sinterklaas-cadeau-ideeën en de schoencadeautjes vanaf €0,97 vind je genoeg inspiratie.
Maak je gratis verlanglijstje en deel het met de familie. Zo weet iedereen wat je wilt, en kan niemand twee keer hetzelfde kopen. In een paar tikken klaar, account hoeft niet eens. Het gedicht? Dat blijft jouw werk. Met een beetje hulp, als het moet.
