Vandaag precies 75 jaar geleden, op 2 oktober 1951, zond Nederland voor het eerst televisie uit. Negentig minuten live vanuit een studio in Bussum, met omroepster Jeanne Roos en het toneelstuk De Toverspiegel. Er stonden toen zo'n 500 toestellen in het hele land, meldt de NOS. Een tv kostte 785 gulden, ongeveer een derde van een jaarinkomen. Wat begon als een luxeding voor een handjevol huishoudens, werd het kampvuur van de woonkamer. Maar dat kampvuur is de laatste jaren een beetje uitgedoofd. Hoe zit dat, en hoe haal je het gevoel van samen kijken terug?
Van een handvol toestellen tot de hele straat
De eerste jaren groeide de tv langzaam: de ontvangst was wisselend en een toestel was duur. In 1958 stonden er volgens de NOS ongeveer 250.000. In de jaren zestig volgde de doorbraak: in 1962 werd er al 30 uur per week uitgezonden, in 1964 kwam Nederland 2 erbij en in 1988 een derde net. Mediahistoricus Huub Wijfjes noemt de jaren zestig tot tachtig de gouden tijd, met programma's waar zeven tot acht miljoen mensen naar keken. Iedereen keek op hetzelfde moment naar hetzelfde, en de volgende dag had je het er op het werk of het schoolplein over.
Niet iedereen was er meteen blij mee. Bij de allereerste uitzending waarschuwde pater Kors, voorzitter van de NTS en de KRO, al voor de gevaren voor de "goede zeden" en voor oppervlakkigheid. Een discussie die we nu, 75 jaar later, over schermtijd en sociale media in een nieuwe vorm voeren.
Van één scherm naar ieder zijn eigen scherm
Het grote verschil met toen: kijken is een individuele bezigheid geworden. Iedereen heeft zijn eigen telefoon, tablet of laptop en zijn eigen serie, op het moment dat het hem uitkomt. Dat is handig, maar het gezamenlijke moment op de bank is zeldzamer geworden. Juist daarom kan het zo leuk zijn om het samen kijken bewust terug te halen. En nu de avonden donker worden, is daar geen beter seizoen voor.
Vijf manieren om het samen-kijken-gevoel terug te halen
- Kies een vaste kijkavond. Eén avond per week, iedereen op de bank, schermen in een mandje. Laat om de beurt iemand de film of serie kiezen.
- Maak er een evenement van. Popcorn, een dekentje, het licht uit. Het verschil tussen "even iets opzetten" en een echte filmavond zit in die kleine dingen. Ideeën vind je bij onze cadeaus voor film- en serieliefhebbers.
- Kijk samen terug. Laat opa en oma vertellen wat zij vroeger keken, en zoek een fragment op. De verhalen bij het eerste toestel in de straat zijn vaak leuker dan het programma zelf.
- Bezoek de geschiedenis. Beeld en Geluid in Hilversum laat voor het jubileum 75 televisies zien, één uit elk jaar. Een mooi uitje voor een herfstvakantiedag met (groot)ouders en kinderen.
- Kijk het jubileum zelf. AVROTROS maakte voor de verjaardag de special 75 Jaar TV op NPO 1, gepresenteerd door Cornald Maas. Een mooie start van jullie eigen kijkavond.
Het mooiste cadeau: samen tijd
Een televisie was in 1951 het cadeau van het jaar. Nu heeft bijna iedereen een scherm, maar samen tijd is schaarser geworden. Zet daarom eens een "filmavond met z'n allen" of een "uitje naar Beeld en Geluid met opa" op je verlanglijstje. Dat zijn wensen die je niet in de winkel koopt, maar die op een gratis verlanglijstje net zo goed passen. Familie kan zo'n wens afstrepen en er samen iets van maken. Een account is niet eens nodig.
Bron: NOS, "75 jaar tv in Nederland, 'de kracht van beeld is onnavolgbaar'" (2 oktober 2026).
